“चित्र म्हणजे गुंतवणूक”– चित्रकार संतोष आवटी

जाफराबाद/दत्ता देशमुख,दि.3

दिवाळीनिमित्त लक्ष्मीपूजन च्या मुहूर्तावर किंवा धनत्रयोदशी या मुहूर्तावर आज आपण एखाद्या, म्हणजेच आपल्या जवळच्या चित्रकार मित्राकडून पेंटिंग खरेदी करून एक वेगळ्या पद्धतीची गुंतवणूक करू त्या चित्रकाराला प्रोत्साहन देऊ असा संकल्प करूया , यावर्षी भारतीय चित्रकारांच्या पेंटिंग्स म्हणजेच चित्र विकल्या गेली आहे करोडो रुपये या किमतीत, लिलाव झाला आहे ,बऱ्याच चित्रकार पैकी सर्वात महागडी चित्र म्हणजे राजा रविवर्मा चित्रकार यांची विकल्या गेली आहे,सध्याच्या युगामध्ये बरेचसे मंडळी वेगवेगळ्या पद्धतीने गुंतवणूक करत असतात, उदाहरणार्थ: काही लोक जमीन घेतात, काही प्लॉट घेतात, काही सोन्या चांदीमध्ये गुंतवणूक करतात त्याच पद्धतीने चित्रकला म्हणजे पेंटिंग यात मोठे मोठे करोडपती लोक श्रीमंत लोक व्यवसायात जशी आपण गुंतवणूक करतो त्याच पद्धतीने , आपण साधारण वर्ग असू द्या, अशा कलाप्रेमी लोकांनी गुंतवणूक करायला हरकत नाही, कारण आज आपल्या जवळच्या मित्राकडून कमीत कमी 20 हजार रुपयांपासून सुरू झालेल्या चित्राचे किंमत, 50 हजार ते एक लाख रुपये पर्यंत आपण यामध्ये गुंतवू शकतो प्रत्येक चित्रकाराच्या कलाकृतीची किंमत ही एक लाखापेक्षाही जास्त असू शकते त्यामुळे मी कलाकाराच्या चित्राची किंमत या ठिकाणी ठरू शकत नाही कारण हा प्रत्येकाच्या विचारांचा कलेचा प्रश्न आहे,या गुंतवणुकीतून भविष्यात चांगल्या पद्धतीने आपल्याला परतावा मिळू शकतो , आपण घेतलेल्या चित्रांची दरवर्षी दुप्पट या किमतीने त्याची किंमत वाढत असते पण कमी होत नाही असं माझं वैयक्तिक मत आहे, आणि दुसरे असे की आपल्या घरात एखाद्या कलावंताचे चित्र असणार म्हणजे एक प्रकारे कलाकार जिवंत ठेवल्या जातो चित्राच्या माध्यमातून हे सगळ्यात मोठी गुंतवणूक ठरेल, कलाकार जगला म्हणजे संस्कृती व कलेला पाठबळ मिळेल युवा पिढी ला प्रेरणा मिळेल, चित्रकाराचे पेंटिंग प्रत्येकाच्या घरात असणे म्हणजे खरे श्रीमंत असल्याचे उदाहरण ठरेल, एखाद्या वेळेस सोन्याची किंमत घसरेल भाव कमी होतील पण चित्राची किंमत कमी होणार नाही ही शाश्वती देऊ शकतो, असे माझे वैयक्तिक मत आहे , तर आज आपण एक वेगळ्या पद्धतीने कलाकाराच्या घरात दिवा लावण्याचा प्रयत्न करू, म्हणजेच चित्ररूपी दिवा लावू आणि आपल्या जवळच्या मित्राला चित्रकाराला मोठं करूया असा संकल्प करूया ,ज्योत से ज्योत जगाते चलो प्रेम की गंगा बहाते चलो या गीताप्रमाणे,आणि या गोष्टीचे उदाहरण आपल्यासमोर आहे,
भारतामध्ये असे शेकडो नामवंत चित्रकार आहेत ज्यांची चित्रे (Paintings) देशात आणि परदेशातील मोठ्या लिलावांमध्ये (Auctions) कोट्यवधी रुपयांना विकली गेली आहेत. ‘हुरुन इंडिया आर्ट लिस्ट’ (Hurun India Art List) सारख्या अहवालानुसार, दरवर्षी भारतातील आघाडीच्या शेकडो जिवंत आणि दिवंगत कलाकारांच्या कलाकृतींची कोट्यवधी रुपयांची (३०० कोटींपेक्षा जास्त) खरेदी-विक्री होते.
भारतातील ज्या प्रमुख आणि प्रसिद्ध चित्रकारांची चित्रे आजवर लिलावात सर्वाधिक किमतीला विकली गेली आहेत, त्यांची नावे आणि त्यांच्या प्रसिद्ध चित्रांची माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

भारतातील सर्वाधिक महागडी चित्रे विकली गेलेले प्रमुख कलाकार:

१. राजा रवी वर्मा (Raja Ravi Varma):
• माहिती: भारतीय चित्रकलेचे जनक मानले जाणारे राजा रवी वर्मा यांचे ‘यशोदा आणि कृष्णा’ (Yashoda and Krishna) हे चित्र २०२६ मधील एका लिलावात १६७ कोटी रुपयांना ($१७.९ दशलक्ष) विकले गेले. हे आजवरचे सर्वात महागडे विकले गेलेले भारतीय चित्र ठरले आहे. त्यांचे ‘शकुंतला’ हे चित्रही अत्यंत प्रसिद्ध आहे.
२. एम. एफ. हुसेन (M. F. Husain – मकबूल फिदा हुसेन):
• माहिती: आधुनिक भारतीय चित्रकलेतील सर्वात मोठे नाव. त्यांचे ‘अनटायटल्ड (ग्राम यात्रा)’ हे चित्र २०२५ मध्ये तब्बल १३.८ दशलक्ष डॉलर्स (सुमारे ११५ कोटी रुपये) ला विकले गेले होते. त्यांची ‘हॉर्सेस’ (घोडे) ही चित्रमालिका जगभरात प्रसिद्ध आहे.
३. वासुदेव एस. गायतोंडे (Vasudeo S. Gaitonde):
• माहिती: भारतातील अमूर्त (Abstract) चित्रकलेचे राजे मानले जाणारे गायतोंडे यांचे ‘अनटायटल्ड’ (Untitled) हे तेलचित्र एका आंतरराष्ट्रीय लिलावात ४.४ दशलक्ष डॉलर्स (सुमारे ३६ कोटी रुपये) पेक्षा जास्त किमतीला विकले गेले होते.
४. एस. एच. रझा (S. H. Raza – सय्यद हैदर रझा):
• माहिती: त्यांनी काढलेले ‘सौराष्ट्र’ (Saurashtra) हे चित्र लिलावात ३.४९ दशलक्ष डॉलर्स (सुमारे २९ कोटी रुपये) ला विकले गेले होते. तसेच त्यांचे ‘ला तेर’ (La Terre) आणि ‘बिंदू’ ही चित्रेही कोट्यवधी रुपयांना विकली गेली आहेत.
५. अमृता शेरगील (Amrita Sher-Gil):
• माहिती: भारताच्या ‘फ्रीडा काहलो’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या अमृता शेरगील यांचे ‘सेल्फ-पोर्ट्रेट’ (Self-Portrait) हे चित्र २.९२ दशलक्ष डॉलर्स (सुमारे २४ कोटी रुपये) ला विकले गेले होते. त्यांचे ‘थ्री गर्ल्स’ (Three Girls) हे चित्रही खूप प्रसिद्ध आहे.
६. तय्यब मेहता (Tyeb Mehta):
• माहिती: यांच्या चित्रांना जागतिक लिलावात प्रचंड मागणी असते. त्यांचे ‘महिषासूर’ (Mahishasura) आणि ‘काली’ ही चित्रे कोट्यवधी रुपयांना विकली गेली आहेत.
७. जामिनी रॉय (Jamini Roy):
• माहिती: भारतीय लोककलेचा (Folk Art) प्रभाव असलेल्या जामिनी रॉय यांच्या कलाकृती भारतात आणि परदेशात मोठ्या प्रमाणावर विकल्या जातात. ‘ब्राइड अँड टू कम्पॅनिअन्स’ हे त्यांचे एक प्रसिद्ध चित्र आहे.
८. अनिष कपूर (Anish Kapoor):
• माहिती: हे समकालीन (Contemporary) भारतीय वंशाचे शिल्पकार आणि कलाकार आहेत. ‘हुरुन इंडिया आर्ट लिस्ट २०२५’ नुसार, सध्या जिवंत असलेल्या भारतीय कलाकारांमध्ये त्यांच्या कलाकृतींची सर्वाधिक दराने विक्री होते.
या व्यतिरिक्त गगनेन्द्रनाथ टागोर, नंदलाल बोस, रामकिंकर बैज, सुबोध गुप्ता, आणि अर्पिता सिंग अशा अनेक भारतीय कलाकारांची चित्रे देशातील आणि जागतिक बाजारपेठेत सातत्याने विकली जातात.